czwartek, 3 listopada 2016

Pożółkłe. Zapomniane. Świadkowie historii.



Zwracamy się z prośbą do wszystkich mieszkańców naszej gminy, obecnych i byłych o udostępnienie starych fotografii z życia naszej gminy, przedstawiających wydarzenia, miejsca i ludzi. Zdjęcia wzbogacą istniejącą od 2010 roku internetową Galerię Przeszłości Gminy Nielisz, zawierającą 338 zdjęć a także będą źródłem do zorganizowania wystawy.
Często leżą głęboko w szufladach, na strychach. Pożółkłe. Zapomniane. Świadkowie historii. Chwila zatrzymana w kadrze. Wywołują silne emocje: wzruszenie, smutek, zadumę, zdziwienie, uśmiech. Stare  fotografie są źródłem wiedzy o ludziach i czasach, które minęły. Udostępnione społeczeństwu przybliżają historię naszej gminy i otoczenia w którym żyjemy.
Aby podzielić się tymi skarbami swoich szuflad ze społeczeństwem, wystarczy kontakt z Biblioteką Publiczną Gminy Nielisz, telefoniczny 84 63 134 18 lub e-mail: ikon.krzak@gmail.com lub osobiście.
Zdjęcia po zeskanowaniu  oddawane są właścicielowi w stanie nietkniętym.
Udostępnienie zdjęć do Galerii Przeszłości jest równoznaczne z udzieleniem przez właściciela zgody na prezentowanie udostępnionych fotografii na stronie internetowej i na wystawie,  na życzenie użyczającego zdjęcia zapewniamy anonimowość jego danych osobowych.

czwartek, 16 czerwca 2016

Najpiękniejsza

Idą wakacje! Nadchodzi czas beztroskiej zabawy, rozrywki. Na różnych imprezach plenerowych będziemy wybierać najpiękniejsze dziewczyny, pić piwo i dobrze bawić się.
Galeria Przeszłości również proponuje Państwu od dziś zabawę na całe wakacje - wybór najpiękniejszej kobiety z uwiecznionych na zdjęciach Galerii.
Prezentuję zatem 20 portretów pięknych kobiet, z których wybieramy przy pomocy like'ów tę jedyną najpiękniejszą reprezentantkę naszej ziemi czasu minionego - do 31 lipca 2016 r. a następnie z 10 wybranych w miesiącu sierpniu. Głosować można również przy pomocy komentarzy (1:1) , "kandydatki" oznaczone są numerami a w nawiasie z prawej strony imienia jest numer zdjęcia w Galerii, z którego pochodzi portret w owalu. Rodzaj polubienia (like, super i in.) nie ma znaczenia, liczy się za jeden punkt. Każdy może lajkować ile chce :)
Zachęcam do wspólnej zabawy.

Posiadasz stare zdjęcie mamy, babci czy prababci, która wyróżniała się niepospolitą urodą skontaktuj się:
Biblioteka Publiczna Gminy Nielisz
e-mail: ikon.krzak@gmail.com
tel. 84 63 134 18 

czwartek, 31 marca 2016

Jan Łaszcz, senator II RP w latach 1922 - 1927

Jan Łaszcz, senator II RP w latach 1922 - 1927
Źródła:

1. 
Senatorowie : losy wojenne i powojenne / Jarosław Maciej Zawadzki.

Warszawa : Kancelaria Senatu, 2012.

493, [3] s. : il. (w tym kolor.) ; 31
ISBN 978-83-63220-80-8 

Stanowi kontynuację cyklu o senatorach, poprz. publ. pt.: Senatorowie zamordowani, zaginieni, zmarli w latach II wojny światowej.
2.



Tekst z książki Senatorowie...:

Urodzony w  1862 r. rolnik, właściciel gospodarstwa w Piotrowicach Małych (pow. Puławy), od 1935 roku właściciel gospodarstwa w Złojcu; prezes Okręgowego Towarzystwa Rolniczego w Nałęczowie, członek ZG Centralnego Towarzystwa Rolniczego; skarbnik gminnej kasy pożyczkowej w Markuszowej i Stowarzyszenia Spożywców w Piotrowicach Małych;

losy wojenne
w 1942 wysiedlony przez Niemców, ze Złojca wyjechał z rodziną i zamieszkał w Piotrowicach Małych (liczył 80 lat); syn Józef zginął w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau

losy od 1945
wiosną 1945 powrócił z rodziną do Złojca, pomagał rodzinie w prowadzeniu gospodarstwa, kilkakrotnie przesłuchiwany przez Urząd Bezpieczeństwa w Zamościu; syn Piotr został aresztowany przez NKWD (1945), zginął w miejscowości Oksza(?) (ZSRR);

okoliczności śmierci
zmarł 25.09.1952 w Złojcu; pochowany na cmentarzu parafialnym w Nieliszu;

źródła
akt zgonu z USC Wysokie; Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, s. 529; Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, t. III, Warszawa 2005, s. 386; informacje wnuków: Kazimierza Łaszcza ze Złojca z 1996, Danuty Wójcik z Lublina z 2010 i Barbary Jakubczyk ze Złojca z 2011.

Zdjęcia:

z książki Senatorowie...:

 zdjęcia ze zbiorów rodziny Jana Łaszcza:

 Kazimierz Łaszcz ze Złojca i Władysław Litkowski z Zarudzia. Zdjęcie wykonane w latach międzywojennych XX wieku.
 Jan Łaszcz  (stoi) ze Złojca z żoną  Katarzyną i synem Bronisławem. Zdjęcie wykonane prawdopodobnie w Piotrowicach Małych w latach mięzywojennych.
 Lata międzywojenne. Zdjęcie szkolne. Pierwsza z lewej w pierwszym rzędzie Janina Łaszcz, druga z prawej w pierwszym rzędzie Leokadia Król z Krzaka.
Jan Łaszcz ze Złojca z rodziną z pierwszego małżeństwa. Lata międzywojenne.


Notka biograficzna w książce:
Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej / red. nauk. Jacek M[aria] Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana ; [aut. Czesław Brzoza et al.]. Warszawa : "BGW", 1994. 579, [1] s. : portr. ; 29 cm. ISBN 83-7066-569-1
Bibliogr. s. 564-566. - Indeks.

 



poniedziałek, 28 grudnia 2015

Związek Walki Zbrojnej - Armia Krajowa. Grupa Bojowa Nielisz.



Zygmunt Wach. Związek Walki Zbrojnej - Armia Krajowa. Grupa Bojowa Nielisz.

w: Okupacja Zamojszczyzny we wspomnieniach jej mieszkańców : praca zbiorowa / pod red. Reginy Smoter Grzeszkiewicz i Bogusława Garbacika.
Lublin ; Wielącza : Urząd Gminy Radecznica, 2013

Grupa bojowa Armii Krajowej w Nieliszu organizacyjnie należała do rejonu Stary Zamość.
Pierwszym komendantem rejonu był podporucznik rezerwy nauczyciel Jan Denkiewicz a następnie
od lipca 1944r ppor. rez. nauczyciel Jan Misiura. Nielisz wieś na około 300 gospodarstwach,
położona śródleśnie , na prawym brzegu rzeki Wieprz. Gmina , kościół parafialny, szkoła
podstawowa, ochotnicza straż pożarna, młyn wodny, dwa sklepy. W Nieliszu Niemcy dokonali
zbiorowego mordu na ludności już 15 listopada 1939 roku.
Zebrano wówczas na placu we wsi mężczyzn i co dziesiątego rozstrzelano. Zginęli m. in. [Jan Plizga], [Włodzimierz Bojar], [Mieczysław Jędruszczak], Józef Turek, [Franciszek Hanulak], [Józef Tomasik]  i [Aleksander Główka]. Dziś na tym miejscu znajduje się tablica pamiątkowa.
Nazwiska w nawiasach kwadratowych i wytłuszczoną czcionką występują na pomniku w Wólce Nieliskiej jako rozstrzelani tego samego dnia (15 listopada 1939 r) w Wólce Nieliskiej.
Pierwszą ofiarą na przełomie1939-1940r był sekretarz gminy i naczelnik ochotniczej straży
pożarnej Mieczysław Stankiewicz. Sam zgłosił się do Gestapo, aby ratować aresztowanego syna Ryszarda. Syna zwolniono , a ojca zatrzymano. Zginął w obozie.
Wydarzenia te miały duży wpływ na świadomość patriotyczną mieszkańców Nielisza i przyspieszyły formowanie się we wsi placówek ruchu oporu. Organizatorem i pierwszym komendantem placówki Nielisz był kierownik szkoły Edmund Mazur "Skiba" W roku 1941 został aresztowany i zginął w Auschwitz. Mazur został aresztowany podstępnie. Rzekomo w sprawach służbowych inspektor szkolny. Rode wezwał go do inspektoratu oświaty w Zamościu. Mazur nie wrócił już do domu.
Placówkę przejął pod komendę Ksawery Szarlip "Elski" szewc z zawodu. Z uwagi na uprawiany zawód miał ułatwione kontakty z ludźmi. Wywiad w placówce prowadził Jan Czerkasiuk "Okoń" nauczyciel z Nielisza. Żona Jana Czerkasiuka pracując na poczcie w Ruskich Piaskach, prowadziła podsłuch telefoniczny, wybierała spośród korespondencji anonimy, ostrzegała przed zagrożeniem, korzystając z pomocy listonoszy. Czerkasiuk zwerbował do organizacji ówczesnego dyżurnego ruchu na stacji w Ruskich Piaskach Tadeusza Kuncewicza ("Kmicic", "Wierny", "Podkowa") , który w krótkim czasie zorganizował pluton dywersyjny. A następnie sam przeszedł do komendy obwodu. W krótkim czasie" Podkowa" dał się poznać jako zdolny dowódca, a jego sława promieniowała na całą Zamojszczyznę Zorganizował i przeprowadził wiele akcji bojowych zadając Niemcom dotkliwe straty. Czerkasiuk był bardzo operatywnym członkiem organizacji - miał do pomocy m. in. Maciejewskiego i Klapczyńskiego wysiedleńców z Poznańskiego. Szczególnie przyczynił się do wzrostu szeregow nieliskiej organizacji. Organizacja składała się z ochotnikow zamieszkałych w Nieliszu. Kilku pochodziło z okolicznych wsi. Było też kilku wysiedleńców z rożnych stron Polski. Członków organizacji przybywało z każdym dniem. Do założycieli organizatorów i dowódców doszli.

Julian Antoniewski - rolnik
Walerian Szarlip - rolnik cieśla
Edward Kilarski - stolarz
Józef Świrgoń -rolnik
Zygmunt Wach - cieśla ( mój ojciec)
Leon Antoszek - rolnik kościelny
Antoni Antoszek "Łysy" woźny w gminie Nielisz
Piotr Antoszek - robotnik rolny
Bronisław Smutniak - urzędnik w gminie
Franciszek Mędziak -rolnik
Witold Derewecki - rolnik (potem przeszedł do BCh)
Jan Mazur rolnik z Nawoza
Jesionkiewicz - nauczyciel
Ksiądz Giermakowski
Józef Koczot - gajowy łowczy
Jadwiga Jesionkiewicz - nauczycielka
Jan Główka"Zryw" - do chwili jego aresztowania
Zbigniew Steller -"Żbik" - nastolatek syn Stanisława
Stanisław Steller "Gryf" urzędnik gminny
Józef Antoszek – rymarz

Nieco później organizację zasilili

Stanisław Molasa
Helena Michalak Dudek - łączniczka
Andrzej Rzymski" Korwin" podoficer rezerwy
Bronisław Szarlip - Sławek"Wicher" łącznik do komendanta obwodu w Szczebrzeszynie - w 1945 r
aresztowany przez NKWD kilkanaście lat spędził w sowieckich łagrach.
Aleksander Soboń rolnik
Wiktor Poturaj
Bronisław Kłonica
Hipolit Dziewulski - gajowy
Władysław Hejzner - gajowy
Leśniczy Kiełpsz i jego synowie Józef i Witold
Zenon Wiącek - ukończył kurs podoficerski w Bondyrzu-
Walery Rypulak - były ogniomistrz - był instruktorem w placówce
Zygmunt Sobański - instruktor uprawy tytoniu. Jego rejon pracy obejmował całą gminę, miał wiec
odpowiednie dokumenty, swobodę poruszania był dobrym kontaktem i łącznikiem
Bronisława Denkiewicz -nauczycielka - sanitariuszka, komendant służby sanitarnej.
Władysława Goch - sanitariuszka - poległa w bitwie pod Osuchami
Jan Antoniewski - rolnik
Stefan Burcon - robotnik rolny
Leon Gruszka – robotnik (w listopadzie 1944r skrytobójczo zamordowany przez nieznanych sprawców)
Kazimierz Świstowski - robotnik kolejowy
Bronisław Błaszczak

Do placówki Nielisza organizacyjnie należało kilku członków z innych wsi : Jan Trąba, Adam Gorzała, Jan Gawłowski z Ruskich Piask: Czesław Mazurek ze Stawu Ujazdowskiego, Wincenty Świstowski z Gruszki Małej , Kozieło z Ujazdowa. Niektórzy członkowie ukończyli kursy podoficerskie w lesie koło Bondyrza. Kurs trwał 6 tygodni. Kurs zaopatrywał w żywność właściciel majątku Staw Noakowski - Korzeniowski / żona i córka tez były w konspiracji. Uczestnicy kursu brali raz udział w akcji rekwizycyjnej cukru z cukrowni w Klemensowie. Organizowano także kursy w małych grupach - dwa razy w Ruskich Piaskach i raz w Nieliszu. W Nieliszu zorganizowano także kurs sanitariuszek gdzie instruktorem była Bronisława Denkiewicz.
W placówce Nielisz nie było większych bitew oprócz potyczek i akcji na obiekty niemieckie. Na początku 1941 roku przeprowadzono akcje sabotażowe. Podpalono cysternę z benzyną na stacji Ruskie Piaski. Akcję powtórzono 16 i 31 grudnia 1942 r. Spalono wieżę ciśnień, wysadzono most kolejowy na rzece Łabuńka (dowodził "Podkowa"). Zdemolowano urządzenia stacyjne, spalono gminne akta kontyngentowe. Członkowie grupy brali udział w innych akcjach organizowanych w innych rejonach co było podyktowane względami konspiracji. Brali udział w rekwizycjach , przewozili broń. Organizowali zaopatrzenie dla oddziałów "leśnych". W sierpniu 1994 r. sformowana została grupa idąca na pomoc Powstaniu Warszawskiemu. Grupa dotarła do Puław i zawróciła - gdyż powstanie upadło. Kilku członków grupy było też wydelegowanych w 1944 r. w ramach akcji "Burza" na ziemie wschodnie celem pomocy tamtejszym placówkom.

piątek, 30 października 2015

"Roots trip" - podróż do korzeni Hayai Bronshtein

Józef Niedźwiedź: Leksykon...: Ruskie Piaski "...według spisu z 1921 r.... młyn wodny należał do J. Dąbrowskiego i F.Gocha a drugi młyn dzierżawił H.Gwercman"

Na zdjęcia tego młyna zareagowała prawnuczka Hirsha Gwercmana - Haya Bronshtein z Izraela :
"hi
this photo excited me/ the origion of my mother's family is from ruskie piaski
my grand grandfather was director of a mlyn in ruskie piaski /
you can see more details in my album haya- yelena - from israel"
w tłumaczeniu : Cześć, to zdjęcie podekscytowało mnie / rodzina mojej matki pochodzi z Ruskich Piask/ mój pradziadek był dyrektorem młyna w Ruskich Piaskach/ więcej szczegółów można zobaczyć w moim albumie.
Haya - Yelena - z Izraela.
Haya w lipcu 2008 roku odbyła podróż do Ruskich Piask śladem korzeni sięgających  do pradziadków zarządzających młynem. Dwa zdjęcia tej podróży zamieściła w swoim albumie wraz z pamiątkowymi zdjęciami jej rodziny.
Hirsh David Gwercman młynarz
Haya Raysman [Gwercmanowa]
Hirsh Gwercman i Haya i ich wnuczka Sara - Sofia - urodziła się w 1919 roku, uczyła się prawdopodobnie  w szkole powszechnej w Ruskich Piaskach
Stempel firmowy młyna na druku
Dziadek Hayai Haim Gwercman
"Podróż do korzeni" z Izraela do Ruskich Piask, miejsca pochodzenia rodziny matki Hayai.
Haya (Lena) Bronshtein z Izraela i Ewa Kmita z Polski w Ruskich Piaskach